
കേരളത്തിൽ നിലവിൽ 14 ജില്ലകളാണുള്ളത്. 1956 നവംബർ 1-നാണ് കേരള സംസ്ഥാനം രൂപീകൃതമായത്.
കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം.
പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വിക്രം സാരാഭായ് സ്പേസ് സെന്റർ (VSSC) എന്നിവ ഇവിടെയാണ്.
രൂപീകരണം: 1949 ജൂലൈ 1-ന് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി ലയന സമയത്താണ് ജില്ല നിലവിൽ വന്നത്.
ആസ്ഥാനം: തിരുവനന്തപുരം. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലയാണിത്.
പഴയ പേര്: അനന്തപുരി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ നഗരത്തെ 'സൗത്ത് ഇന്ത്യയുടെ സ്വർണ്ണ നഗരം' എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു.
കടൽത്തീരം: കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കടൽത്തീരമുള്ള രണ്ടാമത്തെ ജില്ലയാണിത്. (ഒന്നാമത് ആലപ്പുഴയാണ്).
പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ: കോവളം ബീച്ച്, വർക്കല പാപനാശം ബീച്ച്, പൊന്മുടി ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ.
ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ: വിക്രം സാരാഭായ് സ്പേസ് സെന്റർ (VSSC), തുമ്പ ഇക്വറ്റോറിയൽ റോക്കറ്റ് ലോഞ്ചിംഗ് സ്റ്റേഷൻ (TERLS), രാജീവ് ഗാന്ധി സെന്റർ ഫോർ ബയോടെക്നോളജി.
മ്യൂസിയങ്ങൾ: നേപ്പിയർ മ്യൂസിയം, കുതിരമാളിക കൊട്ടാരം മ്യൂസിയം.
പ്രധാന വിമാനത്താവളം: തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ വിമാനത്താവളം).
ഐ.ടി പാർക്ക്: ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഐ.ടി പാർക്കായ ടെക്നോപാർക്ക് തിരുവനന്തപുരത്താണ് (കഴക്കൂട്ടം).
വിശേഷണങ്ങൾ: * "പ്രതിമകളുടെ നഗരം" എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
മഹാത്മാഗാന്ധി തിരുവനന്തപുരത്തെ "ഇന്ത്യയുടെ നിത്യഹരിത നഗരം" (Evergreen City of India) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.
'ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം തലസ്ഥാനം' (God's Own Capital).
ചരിത്രം:
പുരാതന കാലത്ത് 'സ്യാനന്ദൂരപുരം' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.
1795-ൽ കാർത്തിക തിരുനാൾ ധർമ്മരാജയാണ് തിരുവിതാംകൂറിന്റെ തലസ്ഥാനം പത്മനാഭപുരത്തുനിന്നും തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് മാറ്റിയത്.
1943-ൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ റേഡിയോ നിലയം തിരുവനന്തപുരത്ത് സ്ഥാപിതമായി.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കുറച്ച് മഴ ലഭിക്കുന്ന ജില്ല.
ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന കൊടുമുടി: അഗസ്ത്യമല.
ജില്ലയിലെ പ്രധാന നദികൾ: നെയ്യാർ, കരമനയാർ, വാമനപുരം ആറ്.
തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതം: നെയ്യാർ വന്യജീവി സങ്കേതം.
കാർഷികം & വ്യവസായം:
മരച്ചീനി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ജില്ല.
തെക്കൻ കേരളത്തിലെ മാഞ്ചസ്റ്റർ: ബാലരാമപുരം (നെയ്ത്തിന് പ്രശസ്തം).
ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബയോളജിക്കൽ പാർക്ക്: അഗസ്ത്യാർകൂടം.
സ്ഥാപനങ്ങൾ:
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ കോർപ്പറേഷൻ: തിരുവനന്തപുരം (1940).
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സർവ്വകലാശാല: തിരുവിതാംകൂർ സർവ്വകലാശാല (1937) - നിലവിൽ കേരള സർവ്വകലാശാല.
സെക്രട്ടറിയേറ്റ് മന്ദിരത്തിന്റെ ശില്പി: വില്യം ബാർട്ടൻ.
| വിശേഷണം | സ്ഥലം/വിവരം |
| ആദ്യത്തെ ഐ.ടി പാർക്ക് | ടെക്നോപാർക്ക് (കഴക്കൂട്ടം) |
| ആദ്യത്തെ മെഡിക്കൽ കോളേജ് | തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് |
| ആദ്യത്തെ മൃഗശാല | തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാല |
| ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം | തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം |
| ആദ്യത്തെ ഓപ്പൺ ജയിൽ | നെട്ടുകാൽത്തേരി |
| ആദ്യത്തെ പബ്ലിക് ലൈബ്രറി | തിരുവനന്തപുരം പബ്ലിക് ലൈബ്രറി (സ്റ്റേറ്റ് സെൻട്രൽ ലൈബ്രറി) |
'കേരളത്തിന്റെ കശുവണ്ടി വ്യവസായ കേന്ദ്രം'.
അഷ്ടമുടി കായൽ ഈ ജില്ലയിലാണ്.
വിശേഷണങ്ങൾ: * "ലോകത്തിന്റെ കശുവണ്ടി തലസ്ഥാനം" (Cashew Capital of the World).
"ദേശിംഗനാട്" എന്ന് പുരാതന കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.
"കിഴക്കിന്റെ വെനീസ്" എന്ന് ആലപ്പുഴയെപ്പോലെ തന്നെ ചില വിദേശ സഞ്ചാരികൾ കൊല്ലത്തെയും വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ചരിത്രം:
പുരാതന വേണാട് രാജവംശത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു കൊല്ലം.
കൊല്ലവർഷം (AD 825): കൊല്ലത്ത് വെച്ച് നടന്ന രാജകീയ പ്രഖ്യാപനത്തിലൂടെയാണ് മലയാളം കലണ്ടർ ആയ കൊല്ലവർഷം ആരംഭിച്ചത്.
സാപിർ ഈസോ: കൊല്ലം നഗരം പണികഴിപ്പിച്ച സിറിയൻ സഞ്ചാരി.
കുണ്ടറ വിളംബരം (1809): വേലുത്തമ്പി ദളവ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വിളംബരം നടത്തിയത് കൊല്ലത്തെ കുണ്ടറയിലാണ്.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
അഷ്ടമുടി കായൽ: കേരളത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ കായൽ. ഇതിനെ 'Gateway to Kerala Backwaters' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ശാസ്താംകോട്ട കായൽ: കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശുദ്ധജല തടാകം.
പാലരുവി വെള്ളച്ചാട്ടം: കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പ്രധാന വെള്ളച്ചാട്ടം.
ചെന്തുരുണി വന്യജീവി സങ്കേതം: ഒരു മരത്തിന്റെ (ചെന്തുരുണി മരം) പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന കേരളത്തിലെ ഏക വന്യജീവി സങ്കേതം.
സ്ഥാപനങ്ങൾ & വ്യവസായം:
പുനലൂർ തൂക്കുപാലം: 1877-ൽ നിർമ്മിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ തൂക്കുപാലം.
തെന്മല: ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഇക്കോ ടൂറിസം പദ്ധതി.
ജടായു എർത്ത് സെന്റർ: ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പക്ഷി പ്രതിമ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ചടയമംഗലത്താണ്.
നീണ്ടകര: കേരളത്തിലെ പ്രധാന മത്സ്യബന്ധന തുറമുഖം. നോർവീജിയൻ പദ്ധതിയുമായി സഹകരിച്ച് വികസിപ്പിച്ചു.
| വിശേഷണം | സ്ഥലം/വിവരം |
| ആദ്യത്തെ പേപ്പർ മിൽ | പുനലൂർ പേപ്പർ മിൽ |
| ആദ്യത്തെ ഇക്കോ ടൂറിസം | തെന്മല |
| ആദ്യത്തെ പോലീസ് മ്യൂസിയം | സർദാർ വല്ലഭായ് പട്ടേൽ പോലീസ് മ്യൂസിയം |
| ആദ്യത്തെ സുനാമി മ്യൂസിയം | അഴീക്കൽ |
| ആദ്യത്തെ സീ പ്ലെയിൻ സർവീസ് | അഷ്ടമുടി - പുന്നമട |
'കേരളത്തിന്റെ തീർത്ഥാടന തലസ്ഥാനം'.
ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
രൂപീകരണം: 1982 നവംബർ 1-നാണ് പത്തനംതിട്ട ജില്ല രൂപീകൃതമായത്. (കൊല്ലം, ആലപ്പുഴ, ഇടുക്കി ജില്ലകളിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ ചേർത്താണ് ഇത് രൂപീകരിച്ചത്).
വിശേഷണങ്ങൾ: * "കേരളത്തിന്റെ തീർത്ഥാടന തലസ്ഥാനം" (Pilgrimage Capital of Kerala).
"ദൈവത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം" (Abode of God).
ചരിത്രം:
പന്തളം രാജവംശത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം.
മണ്ണടി: വേലുത്തമ്പി ദളവ വീരമൃത്യു വരിച്ച സ്ഥലം. ഇവിടെ വേലുത്തമ്പി ദളവ സ്മാരകം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ പോളിയോ മുക്ത ജില്ല.
കടൽത്തീരമില്ലാത്ത ജില്ലകളിൽ ഒന്ന്.
പ്രധാന നദികൾ: പമ്പ, അച്ചൻകോവിലാർ, മണിമലയാർ.
'ദക്ഷിണ ഭാഗ' എന്നറിയപ്പെടുന്നത് പമ്പാ നദിയാണ്.
| സ്ഥലം | പ്രാധാന്യം |
| ഗവി | കേരളത്തിലെ പ്രധാന ഇക്കോ ടൂറിസം കേന്ദ്രം. |
| കോന്നി | ആനത്താവളത്തിന് പ്രസിദ്ധം (Elephant Training Centre). |
| നിരണം | സെന്റ് തോമസ് സ്ഥാപിച്ച എട്ട് പള്ളികളിൽ ഒന്ന്. |
| കടമ്മനിട്ട | പടയണിക്ക് പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥലം. |
| പന്തളം | അയ്യപ്പന്റെ ഐതിഹ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൊട്ടാരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. |
സാംസ്കാരികം:
ശബരമില ക്ഷേത്രം: പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിനുള്ളിലാണ് ഈ പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രം.
മാരാമൺ കൺവെൻഷൻ: ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്രിസ്തീയ മതസമ്മേളനം കോഴഞ്ചേരിക്ക് അടുത്തുള്ള മാരാമണ്ണിൽ പമ്പാനദിയുടെ മണപ്പുറത്ത് നടക്കുന്നു.
ചെറുകോൽപ്പുഴ ഹിന്ദു മത കൺവെൻഷൻ: പമ്പാനദിയുടെ തീരത്ത് നടക്കുന്നു.
വാസ്തുവിദ്യ ഗുരുകുലം: ആറന്മുളയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
ആറന്മുള കണ്ണാടി: ജി.ഐ (GI Tag) പദവി ലഭിച്ച കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ലോഹക്കണ്ണാടി.
ആറന്മുള വള്ളംകളി: പമ്പാനദിയിൽ നടക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഉത്രട്ടാതി വള്ളംകളി.
'കിഴക്കിന്റെ വെനീസ്'.
ഏറ്റവും കൂടുതൽ കടൽത്തീരമുള്ള ജില്ലകളിൽ ഒന്ന്, നെഹ്റു ട്രോഫി വള്ളംകളി നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്.
വിശേഷണങ്ങൾ:
"കിഴക്കിന്റെ വെനീസ്" (Venice of the East): കഴ്സൺ പ്രഭുവാണ് ആലപ്പുഴയെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.
"കേരളത്തിന്റെ നെതർലാൻഡ്സ്" എന്ന് കുട്ടനാടിനെ വിളിക്കുന്നു.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ ജില്ല (വിസ്തീർണ്ണത്തിൽ).
കേരളത്തിൽ വനഭൂമി ഇല്ലാത്ത ഏക ജില്ല.
കടൽത്തീരവും കായലുകളും ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള ജില്ലകളിൽ ഒന്ന്.
കുട്ടനാട്: സമുദ്രനിരപ്പിന് താഴെ കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക പ്രദേശം. 'കേരളത്തിന്റെ നെല്ലറ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ചരിത്രം:
ആധുനിക ആലപ്പുഴ നഗരത്തിന്റെ ശില്പി: രാജാ കേശവദാസൻ.
പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരം (1946): തിരുവിതാംകൂർ ദിവാനായിരുന്ന സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർക്കെതിരെ നടന്ന വിപ്ലവകരമായ സമരം.
മന്നത്ത് പത്മനാഭന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി (NSS) രൂപീകൃതമായത് ചങ്ങനാശ്ശേരിക്ക് അടുത്തുള്ള പെരുന്നയിലാണെങ്കിലും (കോട്ടയം), ആലപ്പുഴയിലെ മന്നം തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്ന്.
സാംസ്കാരികം:
നെഹ്റു ട്രോഫി വള്ളംകളി: പുന്നമടക്കായലിൽ നടക്കുന്നു. 1952-ൽ ജവഹർലാൽ നെഹ്റു വിജയികൾക്ക് ട്രോഫി നൽകിയതോടെയാണ് ഈ പേര് വന്നത്.
അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം: 'അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം' പ്രസിദ്ധമാണ്.
ചെട്ടിക്കുളങ്ങര ഭരണി: ജില്ലയിലെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിൽ ഒന്ന്.
| വിശേഷണം | വിവരം |
| ആദ്യത്തെ തപാൽ ഓഫീസ് | ആലപ്പുഴ (1851) |
| ആദ്യത്തെ കയർ ഫാക്ടറി | ഡാറാ സ്മെയിൽ (1859) |
| ആദ്യത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകൂടം രൂപം കൊണ്ട സ്ഥലം | പുന്നപ്ര (വിപ്ലവ ചരിത്രത്തിൽ) |
| കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരത നേടിയ ഗ്രാമം | കരിമുളയ്ക്കൽ |
കാർഷികം & വ്യവസായം:
കയർ വ്യവസായത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ കയർ ഫാക്ടറി (ഡാറാ സ്മെയിൽ) ആലപ്പുഴയിൽ സ്ഥാപിതമായി.
തോട്ടപ്പള്ളി സ്പിൽവേ: കുട്ടനാട്ടിലെ വെള്ളപ്പൊക്കം നിയന്ത്രിക്കാൻ നിർമ്മിച്ചത്.
'അക്ഷര നഗരം', 'ലാൻഡ് ഓഫ് ലാറ്റക്സ്' എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ആദ്യമായി 100% സാക്ഷരത നേടിയ നഗരം.
വിശേഷണങ്ങൾ:
"അക്ഷര നഗരം": ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി 100% സാക്ഷരത നേടിയ നഗരമായതിനാൽ ഈ പേര് ലഭിച്ചു.
"ലാന്റ ഓഫ് ലാറ്റക്സ്" (Land of Latex): റബ്ബർ ഉല്പാദനത്തിൽ ഒന്നാമതായതിനാൽ.
"മൂന്ന് എൽ-കളുടെ നാട്" (Land of 3 L's): Letters (അക്ഷരം), Lakes (കായൽ), Latex (റബ്ബർ).
ചരിത്രം:
വൈക്കം സത്യാഗ്രഹം (1924): കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന അയിത്തോച്ചാടന സമരം നടന്നത് വൈക്കം ക്ഷേത്രപരിസരത്താണ്.
1989-ൽ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരത നേടിയ നഗരമായി കോട്ടയം മാറി.
പഴയ തിരുവിതാംകൂറിലെ 'വടക്കുംകൂർ' രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു കോട്ടയം.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
കടൽത്തീരമില്ലാത്ത ജില്ലകളിൽ ഒന്ന്.
മീനച്ചിലാറ്: ജില്ലയിലെ പ്രധാന നദി (അരുന്ധതി റോയിയുടെ 'The God of Small Things' എന്ന നോവലിൽ മീനച്ചിലാറിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്).
കുമരകം: ലോകപ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രവും പക്ഷിസങ്കേതവും.
ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ: ജില്ലയിലെ പ്രധാന ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ.
കാർഷികം & വ്യവസായം:
റബ്ബർ ബോർഡ്: കോട്ടയം ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
കേരളത്തിൽ റബ്ബർ കൃഷി ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള ജില്ല.
പച്ചക്കറി ഉല്പാദനത്തിലും ജില്ല മുൻപന്തിയിലാണ്.
| സ്ഥാപനം | പ്രത്യേകത |
| മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല | 1983-ൽ സ്ഥാപിതമായി (അതിരമ്പുഴ). |
| സി.എം.എസ് കോളേജ് | കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ കോളേജ് (1817). |
| റബ്ബർ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് | പുതുപ്പള്ളിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. |
| ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ (IIMC) | ദക്ഷിണേന്ത്യൻ കാമ്പസ് കോട്ടയത്താണ് (പാമ്പാടി). |
സാംസ്കാരികം & സാഹിത്യം:
മലയാള മനോരമ: ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ മനോരമയുടെ ആസ്ഥാനം.
സി.എം.എസ് പ്രസ് (CMS Press): ബെഞ്ചമിൻ ബെയ്ലി 1821-ൽ സ്ഥാപിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ അച്ചുകൂടം.
കോട്ടയം പുഷ്പനാഥ്: പ്രസിദ്ധനായ ഡിറ്റക്ടീവ് നോവലിസ്റ്റ്.
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടാമത്തെ ജില്ല.
ഇടുക്കി ആർച്ച് ഡാം, മൂന്നാർ ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ എന്നിവ ഇവിടെയാണ്.
രൂപീകരണം: 1972 ജനുവരി 26. (കോട്ടയം, എറണാകുളം ജില്ലകളിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ ചേർത്താണ് രൂപീകരിച്ചത്).
വിശേഷണങ്ങൾ:
"കേരളത്തിന്റെ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന ഉദ്യാനം" (Spice Garden of Kerala).
"കേരളത്തിന്റെ ഊർജ്ജശ്രോതസ്സ്" (വൈദ്യുതി ഉല്പാദനത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായതിനാൽ).
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
കേരളത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ ജില്ല (പാലക്കാട് കഴിഞ്ഞാൽ).
ജനസാന്ദ്രത ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ജില്ല.
ആനമുടി: ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെയും പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെയും ഏറ്റവും ഉയർന്ന കൊടുമുടി ഇടുക്കിയിലാണ്.
പെരിയാർ: കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത് ഇടുക്കിയിലെ ശിവഗിരി കുന്നുകളിൽ നിന്നാണ്.
കടൽത്തീരമില്ലാത്തതും റെയിൽവേ പാതയില്ലാത്തതുമായ ജില്ലകളിൽ ഒന്ന്.
സംരക്ഷിത മേഖലകൾ:
ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക്: കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ദേശീയോദ്യാനം. വരയാടുകളുടെ (Nilgiri Tahr) സംരക്ഷണത്തിന് പ്രസിദ്ധം.
പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതം: കേരളത്തിലെ ഏക കടുവ സങ്കേതം (Tiger Reserve).
മുന്നാർ: മൂന്ന് നദികൾ (മുതിരപ്പുഴ, നല്ലതണ്ണി, കുണ്ടള) സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം.
| ഇനം | പ്രത്യേകത |
| കുറിഞ്ഞിമല വന്യജീവി സങ്കേതം | നീലക്കുറിഞ്ഞിയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി നീക്കിവെച്ചിരിക്കുന്നു. |
| മാട്ടുപ്പെട്ടി | ഇൻഡോ-സ്വിസ് ഡയറി പ്രോജക്റ്റ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. |
| വാഗമൺ | കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ. |
| രാമക്കൽമേട് | കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കാറ്റാടിപ്പാടങ്ങളിൽ ഒന്ന്. |
| തൊടുപുഴ | ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ ഏക മുനിസിപ്പാലിറ്റി. |
അണക്കെട്ടുകൾ:
ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്: ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ കമാന അണക്കെട്ട് (Arch Dam). കുറവൻ, കുറത്തി മലകൾക്ക് ഇടയിലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.
മുള്ളപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: പെരിയാർ നദിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ച എഞ്ചിനീയർ ജോൺ പെനിക്വിക് ആണ്.
'കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായ തലസ്ഥാനം'.
കൊച്ചി മെട്രോ, ഹൈക്കോടതി എന്നിവ ഇവിടെയാണ്.
വിശേഷണങ്ങൾ:
"കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായ തലസ്ഥാനം" (Industrial Capital of Kerala).
"അറബിക്കടലിന്റെ റാണി" (Queen of the Arabian Sea): കൊച്ചിയെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ആർ.കെ. ഷൺമുഖം ഷെട്ടിയാണ്.
"കേരളത്തിന്റെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം" (Commercial Capital).
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
ഏറ്റവും കൂടുതൽ നഗരവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ജില്ല.
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വില്ലേജുകളുള്ള ജില്ല.
കേരളത്തിലെ ഏക 'മെട്രോ നഗരം' (കൊച്ചി).
ചരിത്രം:
1341-ലെ പെരിയാർ വെള്ളപ്പൊക്കത്തെത്തുടർന്നാണ് കൊച്ചി തുറമുഖം രൂപപ്പെട്ടത്.
യൂറോപ്യന്മാർ ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച ആദ്യത്തെ കോട്ടയായ പള്ളിപ്പുറം കോട്ട (ആയക്കോട്ട) ഈ ജില്ലയിലാണ്.
1958 ഏപ്രിൽ 1-നാണ് എറണാകുളം ജില്ല രൂപീകൃതമായത്.
വ്യവസായം & സ്ഥാപനങ്ങൾ:
കൊച്ചിൻ ഷിപ്പ്യാർഡ്: ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കപ്പൽ നിർമ്മാണ ശാല.
കൊച്ചിൻ റിഫൈനറി: അമ്പലമുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
ഫാക്ട് (FACT): കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ വലിയ രാസവള നിർമ്മാണ ശാല (ഏലൂർ).
സ്മാർട്ട് സിറ്റി: കാക്കനാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
| വിശേഷണം | വിവരം |
| ആദ്യത്തെ മെട്രോ റെയിൽ | കൊച്ചി മെട്രോ (2017) |
| സൗരോർജ്ജത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആദ്യ വിമാനത്താവളം | കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (നെടുമ്പാശ്ശേരി) |
| ആദ്യത്തെ സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരത നേടിയ ജില്ല | എറണാകുളം (1990) |
| ആദ്യത്തെ സ്വർണ്ണ നഗരം (City of Gold) | കൊച്ചി |
| ഹൈക്കോടതി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലം | എറണാകുളം |
സാംസ്കാരികം & വിനോദസഞ്ചാരം:
ഫോർട്ട് കൊച്ചി: ജൂതപ്പള്ളി (Jewish Synagogue), മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം (ഡച്ച് കൊട്ടാരം) എന്നിവ ഇവിടെയാണ്.
ചൈനീസ് വലകൾ: കൊച്ചിയുടെ തീരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന പ്രത്യേകതരം മീൻപിടുത്ത വലകൾ.
കാലടി: ആദിശങ്കരാചാര്യരുടെ ജന്മസ്ഥലം.
മ്യൂസിയം ഓഫ് കേരള ഹിസ്റ്ററി: ഇടപ്പള്ളിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
'കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം'.
തൃശ്ശൂർ പൂരം, കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി എന്നിവ ഇവിടെയാണ്.
വിശേഷണങ്ങൾ:
"കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം" (Cultural Capital of Kerala).
"പൂരങ്ങളുടെ നാട്": ലോകപ്രസിദ്ധമായ തൃശ്ശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്.
"കേരളത്തിന്റെ സ്വർണ്ണ നഗരം": സ്വർണ്ണ വ്യാപാരത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായതിനാൽ.
ചരിത്രം:
ആധുനിക തൃശ്ശൂർ നഗരത്തിന്റെ ശില്പി: ശക്തൻ തമ്പുരാൻ (രാമവർമ്മ ശക്തൻ തമ്പുരാൻ).
കൊച്ചി രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു ഒരുകാലത്ത് തൃശ്ശൂർ.
ഗുരുവായൂർ സത്യാഗ്രഹം (1931): കെ. കേളപ്പന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന ഈ സമരം തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂരിലാണ് നടന്നത്.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
അതിരപ്പിള്ളി, വാഴച്ചാൽ: കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ ഈ ജില്ലയിലാണ്. ഇതിനെ 'ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്.
പീച്ചി അണക്കെട്ട്: ജില്ലയിലെ പ്രധാന ജലസേചന പദ്ധതി.
കോൾപ്പാടങ്ങൾ: തൃശ്ശൂർ, പൊന്നാനി മേഖലകളിൽ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന സവിശേഷമായ കൃഷിഭൂമി.
സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ:
കേരള കലാമണ്ഡലം: വള്ളത്തോൾ നാരായണ മേനോൻ ചെറുതുരുത്തിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി, കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി, കേരള ലളിതകല അക്കാദമി: ഈ മൂന്ന് അക്കാദമികളുടെയും ആസ്ഥാനം തൃശ്ശൂർ നഗരമാണ്.
| ഇനം | പ്രത്യേകത |
| ആദ്യത്തെ പള്ളി | ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ് (കൊടുങ്ങല്ലൂർ) |
| ആദ്യത്തെ മെഡിക്കൽ സർവ്വകലാശാല | കേരള ആരോഗ്യ സർവ്വകലാശാല (KUHS) |
| ആദ്യത്തെ വെറ്റിനറി സർവ്വകലാശാല | പൂക്കോട് (വയനാട്) ആണെങ്കിലും പ്രധാന ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ തൃശ്ശൂരിലുണ്ട്. |
| കേരള അഗ്രികൾച്ചറൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി | വെള്ളാനിക്കര (തൃശ്ശൂർ) ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. |
| പുത്തൻ പള്ളി | ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗോപുരമുള്ള പള്ളികളിൽ ഒന്ന് (തൃശ്ശൂർ നഗരം). |
ആരാധനാലയങ്ങൾ:
വടക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രം: തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് വേദിയാകുന്നത് ഈ ക്ഷേത്രമൈതാനമാണ് (തേക്കിൻകാട് മൈതാനം).
ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം: 'ദക്ഷിണ ദ്വാരക' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്: ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ മുസ്ലിം പള്ളി (കൊടുങ്ങല്ലൂർ).
സെന്റ് തോമസ് പള്ളി, പാലയൂർ: ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴയ ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികളിൽ ഒന്ന്.
'കേരളത്തിന്റെ നെല്ലറ'.
പാലക്കാടൻ ചുരം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവ പ്രധാനമാണ്.
വിശേഷണങ്ങൾ:
"കേരളത്തിന്റെ നെല്ലറ" (Granary of Kerala): ഏറ്റവും കൂടുതൽ നെല്ല് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ജില്ലയായതിനാൽ.
"കേരളത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടം" (Gateway to Kerala): പാലക്കാടൻ ചുരം വഴി തമിഴ്നാടുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നതിനാൽ.
"കരിമ്പനകളുടെ നാട്": ഒ.വി. വിജയന്റെ 'ഖസാക്കിന്റെ ഇതിഹാസം' എന്ന നോവലിലൂടെ പ്രശസ്തമായ വിശേഷണം.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
വിസ്തീർണ്ണത്തിൽ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജില്ല.
കടൽത്തീരമില്ലാത്ത ജില്ലകളിൽ ഒന്ന്.
പാലക്കാടൻ ചുരം: പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിടവ്. ഇത് കേരളത്തെ തമിഴ്നാടുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ഭാരതപ്പുഴ (നള): കേരളത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ നീളം കൂടിയ നദി ഈ ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകുന്നു.
ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ കുറഞ്ഞ പ്രദേശം: ചിറ്റൂർ.
വന്യജീവി & പ്രകൃതി:
സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്: സിംഹവാലൻ കുരങ്ങുകൾക്ക് (Lion-tailed Macaque) പ്രസിദ്ധം. കുന്തിപ്പുഴ ഇതിലൂടെ ഒഴുകുന്നു.
പറമ്പിക്കുളം ടൈഗർ റിസർവ്: ജില്ലയിലെ പ്രധാന കടുവ സങ്കേതം.
മലമ്പുഴ അണക്കെട്ട്: കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലസേചന പദ്ധതി. ഇവിടുത്തെ 'യക്ഷി' പ്രതിമ നിർമ്മിച്ചത് കാനായി കുഞ്ഞിരാമനാണ്.
ചരിത്രം & സംസ്കാരം:
പാലക്കാട് കോട്ട: ഹൈദർ അലി നിർമ്മിച്ച ഈ കോട്ട 'ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ കോട്ട' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
കല്പാത്തി രഥോത്സവം: കേരളത്തിലെ പ്രധാന രഥോത്സവങ്ങളിൽ ഒന്ന്.
ഒളപ്പമണ്ണ മന: കഥകളി പഠനത്തിന് പ്രസിദ്ധം.
അട്ടപ്പാടി: കേരളത്തിലെ ഏക ഗോത്രവർഗ്ഗ ബ്ലോക്ക്.
| ഇനം | പ്രത്യേകത |
| ആദ്യത്തെ ഐ.ഐ.ടി (IIT) | പാലക്കാട് (കഞ്ചിക്കോട്) |
| ആദ്യത്തെ സമ്പൂർണ്ണ വൈദ്യുതീകരിച്ച ജില്ല | പാലക്കാട് |
| ആദ്യത്തെ കമ്പ്യൂട്ടർ സാക്ഷരത നേടിയ ഗ്രാമം | ചമ്രവട്ടം (ചില രേഖകളിൽ) / പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ വിളയൂർ പ്രധാനമാണ്. |
| ഏറ്റവും കൂടുതൽ കരിമ്പ് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ജില്ല | പാലക്കാട് |
| കാറ്റാടിപ്പാടം | കഞ്ചിക്കോട് (കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തേത്) |
ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യയുള്ള ജില്ല.
തുഞ്ചൻ പറമ്പ് (മലയാള ഭാഷയുടെ പിതാവ് എഴുത്തച്ഛന്റെ ജന്മസ്ഥലം) ഇവിടെയാണ്.
രൂപീകരണം: 1969 ജൂൺ 16. (കോഴിക്കോട്, പാലക്കാട് ജില്ലകളിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ ചേർത്താണ് മലപ്പുറം ജില്ല രൂപീകരിച്ചത്).
വിശേഷണങ്ങൾ:
"കേരളത്തിന്റെ ഫുട്ബോൾ മക്ക": ഫുട്ബോളിനോടുള്ള ജനങ്ങളുടെ അമിതമായ ആവേശം കാരണം.
"തിരൂരങ്ങാടിയുടെ നാട്": മലബാർ ലഹളയുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നതിനാൽ.
ജനസംഖ്യ:
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യയുള്ള ജില്ല.
ഏറ്റവും കൂടുതൽ താലൂക്കുകളുള്ള ജില്ല (7 താലൂക്കുകൾ).
ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുള്ള ജില്ല.
ചരിത്രം:
മലബാർ ലഹള (1921): ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ നടന്ന ഈ കലാപത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം മലപ്പുറമായിരുന്നു.
വാഗൺ ട്രാജഡി: മലബാർ ലഹളയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നടന്ന ദാരുണമായ സംഭവം (തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു).
തിരൂർ: മലയാള ഭാഷയുടെ പിതാവ് തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛന്റെ ജന്മസ്ഥലം (തുഞ്ചൻ പറമ്പ്).
| ഇനം | പ്രത്യേകത |
| തുഞ്ചൻ പറമ്പ് | മലയാള ഭാഷാ പഠനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. |
| കരിക്കാട് | ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ കമ്പ്യൂട്ടർ സാക്ഷരത നേടിയ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് (വാഴയൂർ എന്നും ചില രേഖകളിൽ കാണാം). |
| അങ്ങാടിപ്പുറം | തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം (പൂരത്തിന് പ്രസിദ്ധം). |
| പൊന്നാനി | 'മലബാറിലെ മക്ക' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. |
| മിനി പമ്പ | മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കുറ്റിപ്പുറത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. |
ഭൂമിശാസ്ത്രം & പ്രകൃതി:
കടലുണ്ടി പക്ഷിസങ്കേതം: ജില്ലയിലെ പ്രധാന പക്ഷിസങ്കേതം.
കാനോലി കനാൽ: മലപ്പുറം ജില്ലയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന പ്രധാന മനുഷ്യനിർമ്മിത കനാൽ.
നിലമ്പൂർ തേക്ക് മ്യൂസിയം: ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ തേക്ക് മ്യൂസിയം ഇവിടെയാണ്.
കോന്നോലി തേക്ക്: ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ മനുഷ്യനിർമ്മിത തേക്ക് തോട്ടം നിലമ്പൂരിലാണ്.
വിദ്യാഭ്യാസം & സ്ഥാപനങ്ങൾ:
കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാല: ആസ്ഥാനം തേഞ്ഞിപ്പാലം (മലപ്പുറം).
മലയാളം സർവ്വകലാശാല: തിരൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
കോട്ടയ്ക്കൽ ആര്യവൈദ്യശാല: വൈദ്യരത്നം പി.എസ്. വാര്യർ സ്ഥാപിച്ച ലോകപ്രശസ്തമായ ആയുർവേദ കേന്ദ്രം.
'സാമൂതിരിയുടെ നാട്'.
വാസ്കോ ഡ ഗാമ കപ്പലിറങ്ങിയ കാപ്പാട് തീരം ഇവിടെയാണ്.
വിശേഷണങ്ങൾ:
"സാമൂതിരിയുടെ നാട്": മധ്യകാല കേരളത്തിൽ സാമൂതിരി രാജാക്കന്മാരുടെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു കോഴിക്കോട്.
"സത്യത്തിന്റെ നഗരം" (City of Truth): വിദേശ സഞ്ചാരികൾ കോഴിക്കോടിനെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു.
"മസാലകളുടെ നഗരം" (City of Spices): സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരത്തിന് പ്രസിദ്ധമായതിനാൽ.
"ശിൽപ്പങ്ങളുടെ നഗരം": കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷനെ ശിൽപ്പങ്ങളുടെ നഗരമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
യുനെസ്കോയുടെ 'സാഹിത്യ നഗരം' (City of Literature): ഈ പദവി ലഭിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ നഗരമാണ് കോഴിക്കോട്.
ചരിത്രം:
കാപ്പാട് തീരം: 1498 മെയ് 20-ന് പോർച്ചുഗീസ് നാവികനായ വാസ്കോ ഡ ഗാമ കപ്പലിറങ്ങിയത് ഇവിടെയാണ്.
കുറ്റ്യാടി: കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സ്വകാര്യ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി.
തളി ക്ഷേത്രം: സാമൂതിരിമാരുടെ കാലത്ത് വിദ്വത്സദസ്സായ 'രേവതി പട്ടത്താനം' നടന്നിരുന്നത് ഇവിടെയാണ്.
ഭൂമിശാസ്ത്രം & വിനോദസഞ്ചാരം:
മിഠായിത്തെരുവ് (S.M. Street): കോഴിക്കോട്ടെ പ്രസിദ്ധമായ വ്യാപാര തെരുവ്. ഹൽവയ്ക്കും ഉപ്പേരിയ്ക്കും പ്രസിദ്ധം.
ബേപ്പൂർ: ഉരു നിർമ്മാണത്തിന് (Dhow building) ലോകപ്രശസ്തമായ സ്ഥലം.
തുഷാരഗിരി: ജില്ലയിലെ പ്രധാന വെള്ളച്ചാട്ടം.
കടലുണ്ടി പക്ഷിസങ്കേതം: കോഴിക്കോട്, മലപ്പുറം ജില്ലകളുടെ അതിർത്തിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
സ്ഥാപനങ്ങൾ:
ഐ.ഐ.എം (IIM Kozhikode): കേരളത്തിലെ ഏക ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്മെന്റ് (കുന്ദമംഗലം).
എൻ.ഐ.ടി (NIT Calicut): ചാത്തമംഗലത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
സി.ഡബ്ല്യു.ആർ.ഡി.എം (CWRDM): ജലവിഭവ വികസന വിനിയോഗ കേന്ദ്രം കോഴിക്കോട്ടാണ്.
ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സ്പൈസസ് റിസർച്ച് (IISR): ആസ്ഥാനം കോഴിക്കോട്.
| ഇനം | പ്രത്യേകത |
| ആദ്യത്തെ സൈബർ പാർക്ക് | സൈബർ പാർക്ക് കോഴിക്കോട് (സർക്കാർ മേഖലയിൽ). |
| സരോവരം ബയോപാർക്ക് | കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി നിർമ്മിച്ച പാർക്ക്. |
| മാനാഞ്ചിറ മൈതാനം | നഗരമധ്യത്തിലെ ചരിത്രപ്രധാനമായ ശുദ്ധജല തടാകവും മൈതാനവും. |
| ഇടത്തനാട്ടുകര | കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സമ്പൂർണ്ണ കമ്പ്യൂട്ടർ സാക്ഷരത നേടിയ വില്ലേജ്. |
കേരളത്തിലെ ഏക പീഠഭൂമി ജില്ല.
ബാണാസുര സാഗർ അണക്കെട്ട്, എടയ്ക്കൽ ഗുഹകൾ എന്നിവ ഇവിടെയാണ്.
രൂപീകരണം: 1980 നവംബർ 1-നാണ് വയനാട് ജില്ല രൂപീകൃതമായത്. (കോഴിക്കോട്, കണ്ണൂർ ജില്ലകളിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ ചേർത്താണ് ഇത് രൂപീകരിച്ചത്).
വിശേഷണങ്ങൾ: * "വയലുകളുടെ നാട്" (Land of Paddy Fields): വയൽനാട് എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് വയനാട് എന്ന പേര് വന്നത്.
"കേരളത്തിന്റെ ചിറാപുഞ്ചി" (ലക്കിടി): കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായതിനാൽ.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
കേരളത്തിലെ ഏക പീഠഭൂമി ജില്ല.
കടൽത്തീരമില്ലാത്ത ജില്ലകളിൽ ഒന്ന്.
മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളുമായി (കേരളം, കർണാടക, തമിഴ്നാട്) അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ജില്ല.
കബനി: കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദി വയനാട്ടിലൂടെ ഒഴുകുന്നു.
ബാമാനുര സാഗർ അണക്കെട്ട്: ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള അണക്കെട്ട് (Earth Dam).
ചരിത്രം:
പഴശ്ശി രാജ: ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ പോരാടിയ 'കേരള സിംഹം' പഴശ്ശി രാജയുടെ പ്രധാന പോരാട്ട ഭൂമി വയനാടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവകുടീരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് മാനന്തവാടിയിലാണ്.
എടയ്ക്കൽ ഗുഹകൾ: ശിലായുഗ കാലത്തെ ചിത്രങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പ്രധാന ചരിത്ര സ്മാരകം. ഇത് അമ്പുകുത്തി മലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
| ഇനം | പ്രത്യേകത |
| പൂക്കോട് തടാകം | കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശുദ്ധജല തടാകം. ഇതിന്റെ ആകൃതി ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപടം പോലെയാണ്. |
| കുറുവ ദ്വീപ് | കബനി നദിയിലെ ജനവാസമില്ലാത്തതും സംരക്ഷിതവുമായ ദ്വീപ്. |
| തിരുനെല്ലി ക്ഷേത്രം | 'ദക്ഷിണ കാശി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. |
| സുൽത്താൻ ബത്തേരി | ടിപ്പു സുൽത്താൻ തന്റെ പീരങ്കിപ്പടയെ (Battery) സൂക്ഷിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച സ്ഥലം. പഴയ പേര് ഗണപതിവട്ടം. |
| ചങ്ങല മരം | വൈത്തിരിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു (കരിന്തണ്ടൻ എന്ന ആദിവാസി യുവാവിന്റെ ഐതിഹ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത്). |
വനവും വന്യജീവിയും:
വനഭൂമി ശതമാനത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുള്ള ജില്ല (ഒന്നാം സ്ഥാനം ഇടുക്കി).
വയനാട് വന്യജീവി സങ്കേതം (മുത്തങ്ങ): കർണാടകയിലെ ബന്ദിപ്പൂർ, നാഗർഹോള ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുമായും തമിഴ്നാട്ടിലെ മുതുമലയുമായും ഇത് ചേർന്നു കിടക്കുന്നു.
കാർഷികം:
ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഇഞ്ചി ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ജില്ല.
കാപ്പി ഉല്പാദനത്തിൽ കേരളത്തിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം.
'തറികളുടെയും തിറകളുടെയും നാട്'.
സെന്റ് ആഞ്ചലോസ് കോട്ട ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
വിശേഷണങ്ങൾ:
"തറികളുടെയും തിറകളുടെയും നാട്" (Land of Looms and Lores): കൈത്തറി വ്യവസായത്തിനും തെയ്യം എന്ന കലാരൂപത്തിനും പ്രസിദ്ധമായതിനാൽ.
"കേരളത്തിന്റെ മാഞ്ചസ്റ്റർ": കൈത്തറി വ്യവസായത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായതിനാൽ.
"സർക്കസിന്റെ നാട്": മലബാറിലെ സർക്കസ് കലയുടെ ജന്മദേശം.
ചരിത്രം:
പുരാതന കാലത്ത് 'കോലത്തുനാട്' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു (കോലത്തിരി രാജാക്കന്മാരുടെ ആസ്ഥാനം).
സെന്റ് ആഞ്ചലോസ് കോട്ട (കണ്ണൂർ കോട്ട): 1505-ൽ പോർച്ചുഗീസ് വൈസ്രോയി ഫ്രാൻസിസ്കോ ഡി അൽമേഡ നിർമ്മിച്ചു.
അറക്കൽ രാജവംശം: കേരളത്തിലെ ഏക മുസ്ലിം രാജവംശം കണ്ണൂർ ആസ്ഥാനമായാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്.
പായ്യന്നൂർ: 'രണ്ടാം ബർദോളി' എന്ന് ഗാന്ധിജി വിശേഷിപ്പിച്ചത് പായ്യന്നൂരിനെയാണ്.
ഭൂമിശാസ്ത്രം & വിനോദസഞ്ചാരം:
മുഴുപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്: ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ച് (Drive-in beach).
പാലക്കയം തട്ട്: ജില്ലയിലെ വളർന്നുവരുന്ന പ്രധാന ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ.
ധർമ്മടം തുരുത്ത്: അഞ്ചരക്കണ്ടി പുഴയുടെയും കടലിന്റെയും സംഗമസ്ഥാനത്തുള്ള ഒരു ദ്വീപ്.
സ്ഥാപനങ്ങൾ:
കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം: മട്ടന്നൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കേരളത്തിലെ നാലാമത്തെ വിമാനത്താവളം.
കണ്ണൂർ സർവ്വകലാശാല: 1996-ൽ സ്ഥാപിതമായി.
ഏഴിമല നാവിക അക്കാദമി (Indian Naval Academy): ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നാവിക അക്കാദമിയാണ് കണ്ണൂരിലെ ഏഴിമലയിലുള്ളത്.
നിഫ്റ്റ് (NIFT): നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫാഷൻ ടെക്നോളജി കണ്ണൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
| ഇനം | പ്രത്യേകത |
| ആദ്യത്തെ കറുവപ്പട്ട തോട്ടം | അഞ്ചരക്കണ്ടി (ഏഷ്യയിലെ തന്നെ വലുത്) |
| ആദ്യത്തെ സർക്കസ് സ്കൂൾ | കീലേരി കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ തലശ്ശേരിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു |
| ആദ്യത്തെ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ | തലശ്ശേരി ബി.എം.പി സ്കൂൾ |
| ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് | ഹെർമൻ ഗുണ്ടർട്ട് മലയാളം നിഘണ്ടു തയ്യാറാക്കിയ സ്ഥലം (തലശ്ശേരി) |
| കൈത്തറി ഗ്രാമം | കുന്നിമംഗലം |
'സപ്തഭാഷാ സംഗമഭൂമി'.
ബേക്കൽ കോട്ട ഈ ജില്ലയിലാണ്.
രൂപീകരണം: 1984 മെയ് 24. (കണ്ണൂർ ജില്ല വിഭജിച്ചാണ് കാസർഗോഡ് രൂപീകരിച്ചത്. കേരളത്തിലെ 14-ാമത്തെ ജില്ലയാണിത്).
വിശേഷണങ്ങൾ: * "സപ്തഭാഷാ സംഗമഭൂമി": മലയാളം, തുളു, കന്നഡ, കൊങ്കണി, മറാത്തി, ബ്യാരി, ഉറുദു എന്നീ ഏഴ് ഭാഷകൾ ഇവിടെ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു.
"ദൈവങ്ങളുടെ നാട്" (Land of Gods): ധാരാളം തെയ്യങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും ഉള്ളതിനാൽ.
"കോട്ടകളുടെ നാട്": ബേക്കൽ കോട്ട ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ചരിത്രപ്രധാനമായ കോട്ടകൾ ഇവിടെയുണ്ട്.
ചരിത്രം:
ബേക്കൽ കോട്ട: കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതും നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുമായ കോട്ട. 1650-ൽ ശിവപ്പ നായ്ക്കനാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്.
ഹൊസ്ദുർഗ് കോട്ട: കാഞ്ഞങ്ങാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ കോട്ട സോമശേഖര നായ്ക്കൻ നിർമ്മിച്ചു.
അനന്തപുര തടാക ക്ഷേത്രം: കേരളത്തിലെ ഏക തടാക ക്ഷേത്രം. പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മൂലസ്ഥാനമായി ഇതിനെ കരുതുന്നു. ബബിയ എന്ന സസ്യാഹാരിയായ മുതലയുടെ പേരിൽ ഈ ക്ഷേത്രം പ്രശസ്തമാണ്.
ഭൂമിശാസ്ത്രം:
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പുഴകൾ ഒഴുകുന്ന ജില്ല (12 പുഴകൾ).
കേരളത്തിലെ വടക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ല.
ജില്ലയിലെ പ്രധാന നദികൾ: ചന്ദ്രഗിരിപ്പുഴ, തേജസ്വിനിപ്പുഴ.
ചന്ദ്രഗിരിപ്പുഴയാണ് പഴയ കാലത്ത് തുളുനാടിനെയും മലയാള നാടിനെയും വേർതിരിച്ചിരുന്നത്.
| ഇനം | പ്രത്യേകത |
| കേരള കേന്ദ്ര സർവ്വകലാശാല | പെരിയയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. |
| റാണിപുരം | 'കേരളത്തിലെ ഊട്ടി' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ. പഴയ പേര് മാടത്തുമല. |
| മയ്യഴി | കേരളത്തിന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സ്ഥലമാണെങ്കിലും, കാസർഗോഡ് ജില്ലയുടെ അതിർത്തി പങ്കിടുന്നത് കർണാടകയുമായാണ്. |
| തുളു ഭാഷ | കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ തുളു സംസാരിക്കുന്നത് ഈ ജില്ലയിലാണ്. |
| ഗോവിന്ദ പൈ | 'രാഷ്ട്രകവി' ഗോവിന്ദ പൈയുടെ സ്മാരകം മഞ്ചേശ്വരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. |
കാർഷികം & വ്യവസായം:
കേരളത്തിൽ പുകയില കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഏക ജില്ല.
കശുവണ്ടി, തെങ്ങ്, കവുങ്ങ് എന്നിവയുടെ കൃഷിയിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു.
സെൻട്രൽ പ്ലാന്റേഷൻ ക്രോപ്സ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (CPCRI) കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലാണ്.